Sint Maarten (czyli Dzień Świętego Marcina) w Limburgii obchodzi się najczęściej 11 listopada. W niektórych regionach obchody zaczynają się już od początku tego miesiąca. Dość powszechne jest również świętowanie w tzw. „wigilię św. Marcina”, czyli 10 listopada). Być może ma to związek z tym, że w Holandii Sint Maarten obchodzone jest zarówno przez katolików, jak protestantów i muzułmanów. Ogólnie uważa się go za świąteczny dzień obchodów religijnych, związanych ze św. Marcinem z Tours. Jednak we współczesnej Limburgii Sint Maarten dedykowany jest przede wszystkim dzieciom i odbywa się głównie w otoczce lampionów, śpiewu i łakoci. Kim był św. Marcin? Skąd pochodzi zwyczaj obchodzenia Sint Maarten w Limburgii? Jakie tradycje związane z tym świętem są tu praktykowane? I gdzie możesz uczestniczyć w tych obchodach?

Pochodzenie święta

Pochodzenie święta nie jest całkowicie zdefiniowane, ze względu na różnice w hipotezach wysuwanych przez różnych naukowców. Jedni, jak James George Frazer przyjmują, że odnosi się ono do chrześcijańskiego święta płodności, podczas którego noszono ogień. Według badacza rytuał ten miał później zostać przejęty przez Kościół. Inni badacze twierdzą natomiast, że to Kościół odpowiedzialny jest za wprowadzenie rytuału. Z kolei niektórzy współcześni badacze uważają, że obchody Sint Maarten pojawiły się jako swoiste przyzwolenie na żebractwo. Było to potrzebne do przeżycia przez biednych mroźnych, zimowych miesięcy. Takie „żebracze święta” miały być częściej organizowane w tym okresie, ale też np. przy okazji Sylwestra, czy Trzech Króli.

Legenda Świętego Marcina

Obchody w Limburgii opierają się na legendzie św. Marcina (Sint Maarten). Dotyczy ona Marcina z Tours (około 316-397). Jego ojciec chciał, by Marcin został żołnierzem i wydał go armii rzymskiej.

Według legendy św. Marcin dotarł z rzymskimi legionami do Francji. Była zima i przeraźliwy chłód. Przy bramie wjazdowej do miasta Amien, zobaczył leżącego w śniegu żebraka bez odzienia, który najprawdopodobniej nie przeżył by mroźnej nocy. Święty Marcin przedarł mieczem swój płaszcz na pół i oddał go biednemu. Tej nocy śnił, że uratowanym od pewnej śmierci żebrakiem był Jezus. To był dla niego znak z nieba – opuścił legiony i został duchownym. Później, jako biskup, zasłynął jeszcze z wielu szlachetnych czynów, a w końcu został ogłoszony świętym. Dlatego 11 listopada został obwołany katolickim świętem. Ale to właśnie historia z płaszczem dla żebraka najczęściej przedstawiana jest na obrazach i we współczesnych inscenizacjach.

Świętomarcińskie tradycje

Sint Maarten obchodzone jest nie tylko w Holandii, ale też w Belgii, Północnej Francji, na Węgrzech, w Niemczech oraz w Polsce. W naszym kraju obchody kojarzą się przede wszystkim z poznańskim festynem oraz tradycyjnymi rogalami świętomarcińskimi. Jak Sint Maarten obchodzone jest w Limburgii? W tej części kraju uroczystości zwykle rozpoczynają się w kościele. Jednak obchody nie mogą się obyć bez przygotowywania lampionów  (i odwiedzania z nimi domów), a przede wszystkim – świętomarcińskiego ogniska.

Uroczystości kościelne

Wciąż (zwłaszcza w Limburgii) wiele obchodów rozpoczyna się w kościele. Zbierają się w nich rodziny z dziećmi, by wysłuchać historii o św. Marcinie i wspólnie zaśpiewać pieśni o nim. W uroczystości uczestniczą również lokalne bractwa i aktorzy w kostiumach.

Po zakończeniu uroczystości kościelnych, wszyscy wychodzą na zewnątrz i gromadzą się wokół wejścia, by wziąć udział w pochodzie. Na jego czele, tuż za orkiestrą harmonii, na białym koniu jedzie aktor przebrany za św. Marcina. Za nim podążają bractwa biorące udział w uroczystości. Na końcu do pochodu dołączają zgromadzeni. Maszerujące w pochodzie dzieci niosą barwne lampiony. Pochód przechodzi wyznaczonymi ulicami miasta i udaje się w miejsce, w którym rozpalone zostaje świętomarcińskie ognisko. Następnie uczestnicy uroczystości rozkoszują się oferowanymi przez organizatorów słodkościami i ciepłymi napojami.

Lampiony

Sint Maarten to prawdziwe „święto światła” dla dzieci. Zgodnie z tradycją przygotowują one z tej okazji specjalne lampiony. Wykonują je z papieru, kartonu, a nawet wydrążonego buraka czy dyni. Współcześnie własnoręcznie wykonane lampiony coraz częściej wypierane są przez gotowe produkty, które oferują w tym okresie sklepy. Dzieci podążają z lampionami od drzwi do drzwi. Otwierającym domownikom śpiewają piosenki o św. Marcinie, za które są nagradzane łakociami i/lub owocami.

Kto nie chce odwiedzać okolicznych domów, zabiera lampiony na zorganizowany pochód, o którym pisaliśmy wyżej.

Świętomarcińskie ognisko

Jedną z najważniejszych tradycji w Limburgii jest rozpalenie Sint Maartensvuur, czyli świętomarcińskiego ogniska. Co do genezy tej tradycji, również i tu badacze dopatrują się różnych teorii. Jedna z nich mówi o tym, że do 11 listopada rolnicze zbiory musiały być zebrane w pomieszczeniach, a bydło zgromadzone w stajni. Aby to uczcić ubijano gęsi i rozpalano wielkie ogniska. To z kolei miałoby się odnosić do germańskiego święta czczenia zimy. Podczas tego zwyczaju roznoszono ogień i składano ofiary, aby ziemia była bardziej żyzna a zwierzęta bardziej płodne. Mówi się, że później Kościół przejął ten zwyczaj, aby zdobyć zaufanie ludności niechrześcijańskiej.

Piosenki na św. Marcina

Piosenki, które dzieci śpiewają na św. Marcina, to właściwie piosenki żebracze. Śpiewały je dzieci trzymające lampiony, które chodziły po domach prosząc o żywność. W zamian za piosenkę, otrzymywały  coś do jedzenia. Współcześnie dzieci otrzymują łakocie i owoce. Nie zmniejszyło to jednak popularności piosenek śpiewanych przy okazji Sint Maarten. Jedna z najbardziej popularnych, to:

Sint Maarten, Sint Maarten

De koeien hebben staarten.

De meisjes hebben rokjes aan.

Daar komt Sint Martinus aan.

Geef een appel of en peer.

Ik kom het hele jaar niet weer.

Het hele jaar duurt zo lang,

Tot mijn lichtje branden kan.

Sint Maarten w Limburgii

Uroczyste obchody Sint Maarten świętowane są w wielu miejscach Limburgii. I tak w znajdującym się w pobliżu Horst Museum De Locht,  dzieci mogą przygotować buraczaną pochodnię, którą ozdobią koralikami i wstążkami. W Maasbracht-Beek 10 listopada br. odbędzie się m.in. pochód świętomarciński zorganizowany przez stowarzyszenie dzielnicowe Bloemenhof. Z kolei w Weert obchody organizuje Scouting St. Maarten. Rozpoczęcie uroczystości w kościele Sint Martinus, a następnie przejście w pochodzie na teren siedziby harcerzy, gdzie rozpalone będzie ognisko, a na chętnych czeka poczęstunek.

Oczywiście nie sposób wymienić tu wszystkich, organizowanych w Limburgii uroczystości. Sprawdź na stronie swojej gminy lub lokalnych stowarzyszeń, czy imprezy takie odbędą się również w twojej okolicy.

Artykuł Sint Maarten w otoczce lampionów, śpiewu i łakoci pochodzi z serwisu Moja Limburgia.

Początek grudnia to w większości domów w Holandii potajemne pakowanie prezentów i liczne przygotowania, zakończone często dość hucznym przyjęciem. Miliony ludzi obchodzą wtedy Wieczór Prezentów, czyli słynny Pakjesavond, znany również jako Wieczór Mikołaja (Sinterklaasavond). Najmłodsi, których ciekawość podsycana jest specjalnym wydaniem mikołajkowego dziennika, wprost nie mogą się doczekać tego fantastycznego wydarzenia. I oczywiście – prezentów. Dla nich Wieczór Prezentów jest wydarzeniem kulminacyjnym. Jednak w czasach koronawirusa nawet wieczór prezentów, holenderska tradycja świętowana 5 grudnia, ma nowy wymiar. Czym jest i jak obchodzić ją w nowej sytuacji?

Pakjesavond

Z badania przeprowadzonego w 2008 roku przez Nederlands Cenrtrum voor Volkscultuur wynika, że Pakjesavond, czyli Wieczór Prezentów jest jedną z najważniejszych holenderskich tradycji. Jednak nie zawsze był tak powszechny, a jego prawdziwy rozkwit nastąpił dopiero po II wojnie światowej.

Wieczór prezentów powiązany jest oczywiście z Sinterklaasem, (czy jak mówią w Limburgii: Sinterkloasem). A to nikt inny, jak znany nam z Polski Mikołaj. I choć oficjalnie obchodzone są 6 grudnia, to w Holandii właśnie 5 grudnia następuje kulminacyjny moment obchodów. Wiąże się to z dawnym podziałem czasu. Współcześnie przyjmujemy, iż nowy dzień zaczyna się o godzinie 24:00. Niegdyś jednak Holendrzy przyjmowali, że nowy dzień zaczynał się już o godzinie 18:00. Zasiadając więc do świętowania wieczorem 5 grudnia przyjmowali więc, że jest już 6 grudnia. Później zwyczaj ten zmieniono na znany nam współcześnie. Jednak tradycja obchodzenia Wieczoru Prezentów w wigilię ogólnie przyjętych urodzin biskupa Mikołaja, pozostała.

Zmienił się również sposób, w jaki obchodzi się Wieczór Prezentów. Niegdyś dzieci otrzymywały głównie prezenty własnoręcznie wykonane przez rodziców. W miarę, jak powojenna sytuacja zaczęła się poprawiać, a w kraju następował dobrobyt, miejsce ręcznie wykonanych zabawek zaczęły przejmować te, pochodzące ze sklepu. Później znaczenie Wieczoru Prezentów wzrosło jeszcze bardziej. W wielu domach pojawił się zwyczaj, że Mikołaj ze swoim pomocnikiem – wtedy jeszcze Czarnym – Piotrusiem odwiedzają dzieci w domach i obdarowują je prezentami. Z czasem obchody przerodziły się w prawdziwe święto, celebrowane w licznym gronie rodziny i przy suto zastawionym stole. Wszystko przy akompaniamencie okazjonalnych piosenek o Mikołaju oraz jego nieporadnym pomocniku i wśród zapachu korzennych ciasteczek.

Kiedy dzieci przestają wierzyć w magiczną postać Mikołaja, do wymiany prezentów włączają się również dorośli. Często poparte jest to odczytaniem specjalnie na tą okazję przygotowanych sinterklaasgedicht, czyli rymowanek na temat obdarowywanego. Albo śmiesznych, własnoręcznie wykonanych i często zaskakujących prezentów, opakowanych w formie niespodzianki (suprise).

Ten ostatni zwyczaj sięga zresztą XVI wiecznej Hiszpanii. Tam bowiem pakowano kosztowny podarek – np. biżuterię – w coś zwykłego, jak np. owoc. Opakowanie musiało jednak służyć domownikom codziennie, by łatwo mogli odnaleźć prezent. Stąd zresztą wziął się zwyczaj chowania do buta drobnych prezencików, które Piet podkłada dzieciom od momentu przybycia Mikołaja do Holandii, aż do Wieczoru Prezentów. Ostatecznie, o założeniu butów pamiętamy zawsze.

Przysmaki

Podczas tak przyjemnego, rodzinnego spotkania, nie może oczywiście zabraknąć przysmaków. Trzeba tu powiedzieć, że holenderskie Mikołajki to impreza pełna słodyczy. Wiele z nich jest dla tych obchodów charakterystyczna. Na przykład pepernoten, które mają nieco kwadratowy kształt, a w smaku przypominają pierniki. Albo okrągłe ciasteczka o smaku korzennym, często w słodkiej zalewie, czyli kruidnoten.

Ciekawostką jest, że niegdyś holenderskie Mikołajki spełniały również rolę Walentynek. Zakochani piekli dla siebie korzenne ciastka w formie zabawek (speculaaspop). Jeśli obiekt westchnień przyjął podarek znaczyło to, że zakochany ma szansę na nowe uczucie.

Za to nie do końca wiadomo, skąd wziął się zwyczaj obdarowywania się czekoladowymi literkami (chocoloadeletter). Jako jedno z wyjaśnień podaje się… brak papieru i naklejek z imionami. Aby nie pomylić prezentów, układano na nich pierwszą literkę imienia obdarowywanego. Wtedy jednak, wykonywano je z ciasta chlebowego, podaje strona Sinterklaas.

Podczas współczesnego Wieczoru Prezentów obecnych jest jeszcze wiele innych przysmaków. Taaitaai to twarde ciastka łączące w smaku przyprawy korzenne i anyż. Popularne są również czekoladowe żabki i myszki (kikkers en muizen). Dzieci i dorośli zajadają się też marcepanem pod wszelką postacią oraz schuimpjes, czyli cukierkami w rodzaju pianki lub bezy.

Wieczór prezentów w czasach koronawirusa

Ze względu na obostrzenia powiązane z pandemią koronawirusa, mieszkańcy Holandii zmuszeni są inaczej obchodzić tegoroczne Mikołajki. Inaczej, wcale nie oznacza, że gorzej. Media już od jakiegoś czasu donoszą, iż święty będzie w tym roku wyjątkowo szczodry. A to ze względu na oszczędności, które miały zagościć w niektórych kieszeniach ze względu na niemożność wybrania się na wakacje, czy do restauracji. Chociaż oczywiście wiadomo, że niestety nie dotyczy to wszystkich mieszkańców tego kraju.

Pomimo wszechobecnych ograniczeń tegoroczny Wieczór Prezentów nie musi być smutny. W internecie nie brakuje inspiracji na prezenty i sposób spędzenia tego niezwykłego wieczoru. Nawet na wizytę Mikołaja, który zamiast wchodzić do domu, może pojawić się jedynie na krótko w drzwiach i razem z Pietem przekazać dziecku worek z prezentami. Oczywiście z zachowaniem zalecanego dystansu. Tym, którzy i takie rozwiązanie uznają za zbyt ryzykowne, pozostaje wysłanie dziecku wiadomości wideo od Mikołaja.

Jeśli brakuje ci rodziny, możesz umówić się na spotkanie online, a prezenty wysłać wcześniej pocztą. Ale i w małym gronie najbliższych, zapewne będzie co robić. Już samo rozpakowywanie prezentów można zamienić w zabawę. Na przykład rzucając kostką i w ten sposób ustalając, kto pierwszy może rozpakować swój prezent.

Udanego wieczoru!

Źródło: Wikipedia 

Artykuł Wieczór prezentów w czasach koronawirusa pochodzi z serwisu Moja Limburgia.

Sposób, w jaki obchodzimy tegoroczne święta wielkanocne wciąż zdominowany jest przez pandemię koronawirusa. I obowiązujące w Holandii obostrzenia. A te dotyczą m.in. ograniczeń w kontekście udziału wiernych w mszach, czy odwiedzin w domach prywatnych i instytucjach. W Kościele Katolickim, a tym samym dla wielu mieszkających w Holandii Polaków, Wielki Tydzień i Wielkanoc są bardzo ważne. Jak obchodzimy tegoroczne święta wielkanocne w Limburgii? Czy Polacy będą mogli wziąć udział w święceniu pokarmów? I w jaki sposób możesz uczestniczyć w liturgii?

Wielkanoc w Polskiej Parafii

Polacy mieszkający w Limburgii podlegają Polskiej Parafii pw. Św. Faustyny Kowalskiej w Meterik. Informacje na temat możliwości uczestnictwa w Wielkim Tygodniu, zainteresowani otrzymali już zapewne podczas mszy. Ci, którym to umknęło, powinni zajrzeć na stronę Parafii. Znajduje się tam cały plan liturgiczny Wielkiego Tygodnia.

Warto zaznaczyć, że ze względu na pandemię, w tym roku nie odbędzie się tradycyjne święcenie pokarmów wielkanocnych. Jak czytamy na stronie Parafii: – W kościołach obowiązuje m.in. zasada utrzymania odległości 1,5 metra, niemożliwa do spełnienia podczas tego obrzędu. Rozwiązaniem jest modlitwa odmówiona przed uroczystym śniadaniem wielkanocnym w domach. Jednocześnie ks Bartłomiej Małys, proboszcz parafii apeluje o – zrozumienie i dojrzałe podejście do tematu. Przypomina również, że wprawdzie nie ma póki co zapisów na udział w mszach świętych, za to została zwiększona ich częstotliwość, o czym również przeczytasz na stronie Parafii. Wierni zobowiązani są do nałożenia maseczki ochronnej podczas pobytu w kościele.

W jaki sposób uczestniczyć w liturgii

Tegoroczna Wielkanoc przypada na 4 i 5 kwietnia. Ze względu na obostrzenia, holenderscy biskupi wzywają, by wtedy, kiedy zabraknie miejsca w kościele, w miarę możliwości celebrować uroczystości wielkanocne w domu. W jaki sposób, informują na specjalnie utworzonej stronie internetowej. Witryna oferuje linki i pliki do pobrania, które umożliwią ci optymalne przeżycie i świętowanie Wielkanocy w domu.

Możliwe jest również uczestniczenie w transmitowanych na żywo mszach. Niektóre parafie robią to za pośrednictwem własnych stron internetowych. To też miejsce, gdzie powinieneś szukać informacji na ten temat. Jeśli nie jest to możliwe, możesz oglądać transmisję mszy w krajowej i regionalnej telewizji.

W Limburgii mszę z Bazyliki św. Serwacego w Maastricht, celebrowaną przez biskupa Smeetsa, transmitować będą nadawcy regionalni L1 i RTV Maastricht. Odbędzie się ona o godzinie 10:00. Godzinę później w programie NPO2 zobaczysz mszę wielkanocną z kościoła św. Józefa w Landgraaf-Waubach. Pełny program wielkanocnych transmisji telewizyjnych znajdziesz na stronie Bisdom Roermond.

Jak obchodzić tegoroczne święta?

Najprostsza odpowiedź – w domu, z najbliższą rodziną. Jeśli jesteś wierzący, znajdziesz sposób na uczestnictwo w obchodach. Jeśli wierzysz wyłącznie w istnienie wielkanocnego króliczka, postaraj się spędzić ten czas w spokoju, z własną rodziną. Albo wyjdź na spacer. Pewnie nie wszędzie się to uda. Możliwe, że – tak jak w zeszłym roku – znajdujący się w Limburgii Południowej Heuvelland, zostanie zamknięty dla jednodniowych turystów. Jednak do okolicznego lasu, czy na spacer łonie natury zawsze możesz się wybrać. Postaraj się jednak unikać zatłoczonych miejsc, a w razie konieczności, zachowaj zalecany dystans. A przede wszystkim – zdrowie!

Wesołych świąt!

Źródło: Faustyna.nl, Bisdom Roermond

Artykuł Święta wielkanocne w Limburgii pochodzi z serwisu Moja Limburgia.

W Limburgii, podobnie zresztą, jak i w pozostałych holenderskich prowincjach. Tradycja holenderska nie zna obyczaju święcenia pokarmów, a w kościołach próżno szukać grobu Chrystusa. Niewątpliwie tradycje i zwyczaje wielkanocne to dziedzina, zagrożona zapomnieniem. Potwierdzi to przeciętny Holender, który święta wielkanocne kojarzy dziś z miłym czasem spędzonym z rodziną i wielkim, zakupowym szaleństwem. Nie oznacza to jednak, że w ogóle nie istnieją. Stare wielkanocne zwyczaje, w katolickiej Limburgii najlepiej widać w Niedzielę Palmową. Limburskie ulice zapełniają się wtedy dziećmi, niosącymi wielkanocne, własnoręcznie wykonane palmy (palmhöltjes, czy też paspalmstokjes). Ale Wielkanoc to dla mieszkańców Limburgii również przyjemna tradycja związana z malowaniem jajek. I szukanie ich (oraz ich czekoladowych odpowiedników) przez dzieci, przejęte tym, gdzie tym razem ukrył je wielkanocny zajączek (paashaas). Gdzieniegdzie rozpala się w Limburgii tradycyjne ogniska wielkanocne (paasvuur), chociaż są one raczej domeną innych prowincji.

Wielkanoc od kuchni

Kogoś, kto urodził i wychował się w Polsce, wielkanocny stół w Limburgii nie zachwyci. Próżno szukać tu typowych dla nas żurku z białą kiełbasą, czy mazurka.

Jednak mieszkańcy Limburgii chętnie spotykają się w trakcie świąt wielkanocnych. Ulubioną porą jest tzw. brunch, czyli posiłek jadany późnym rankiem lub wczesnym popołudniem (od 10:00 do 11:30). Oprócz jaj, stałym serwowanym posiłkiem jest paasstol met amandelspijs, czyli rodzaj chałki z nadzieniem migdałowym i bakaliami. Obowiązkowo jedzonej z masłem. Złośliwi twierdzą, że niczym nieróżniącej się od kerststol, serwowanej chętnie podczas świąt Bożego Narodzenia. I kto wie, czy to nie prawda, bo różnice – o ile w ogóle istnieją – muszą być naprawdę subtelne.

Jeśli na stole stawia się masło, ser, czy wędlinę, to mają one formę kurczaczków lub zajączków. Nie ma tradycji, co do serwowanego mięsa, choć z własnych obserwacji możemy stwierdzić, że dość popularne są ryby i jagnięcina. Ale chętnie rozpala się też grilla, a tam lądują już mięsa, które lubią spożywający je.

Na stronie Nederlands Dis znaleźliśmy również informację o tzw. witte Paasvlaai, czyli białym cieście w stylu vlaai . Pierwszego dnia Wielkanocy ciasta te miały być święcone przez księdza. Próżno jednak szukać rozwinięcia informacji na temat tradycji przygotowywania dokładnie tego rodzaju ciasta, jak i wiarygodnego przepisu na nie.

Tradycje i zwyczaje

Trzeba zaznaczyć, że wielkanocne zwyczaje mieszkańców Limburgii, nie odbiegają od tych, które praktykują pozostali mieszkańcy Holandii.

Jednym z najbardziej barwnych i widocznych, jest przygotowanie własnoręcznie wykonanej palmy, którą tutaj określa się, jako palmhöltjes, czy też paspalmstokjes. Poza ogólnym znaczeniem, nie ma ona wiele wspólnego z palemką, którą znamy w Polsce. Wykonana z patyków złożonych na kształt krzyża, zatraciła dziś swoje pierwotne, katolickie znaczenie. W szkołach przygotowują ją także dzieci, które z kościołem mają niewiele wspólnego. Również sam wygląd nie zachował dziś swojego pierwotnego charakteru.

Z kolei w sobotę wielkanocną, gdy kończył się czterdziestodniowy post, kapłani w Limburgii umieszczali niegdyś na placu kościelnym dużą balię z wodą święconą. Wierni podchodzili do niej z dzbanami i uzupełniali zapasy do użytku domowego. Jednak współcześnie zwyczaj ten również odchodzi w zapomnienie.

To, co na pewno przetrwało, to malowanie jaj. W dawnej Limburgii, podobnie jak w Polsce, malowano jaja za pomocą łupin cebuli, kawy, szpinaku, czy czerwonej kapusty. Ewentualne zdobienia uzyskiwano malując je wcześniej woskiem, lub nakładając roślinne ornamenty. Obecnie kolorowe jaja można kupić w sklepie na długo przed Wielkanocą. Albo zaopatrzyć się w nie w szkole lub organizacji społecznej, przy okazji przekazując datek na cel charytatywny. Kreatywni mogą też kupić w sklepie gotowy zestaw do malowania jajek, z czego na pewno ucieszą się najmłodsi.

Z jajami wiążą się jeszcze dwa zabawne nawyki. Pierwszy to stukanie się ugotowanymi jajkami (eiertikken). Polega na tym, że rodzina zasiada w koło. Zaczyna najstarsza osoba w rodzinie – bierze do ręki jajko i stuka nim o jajko kolejnej osoby. I tak wszyscy po kolei. Ten, którego jajko zachowa całą skorupkę (lub ma najmniej pęknięć), wygrywa i w nagrodę dostaje jajko przeciwnika.

Inna z zabaw skierowana jest do dzieci. Wiąże się z nią postać wielkanocnego zajączka. Polega na tym, iż wcielający się w rolę zajączka dorośli, chowają na łąkach, w ogrodzie, wśród drzew i krzewów lub po prostu w domu, duże ilości jajek. Zadaniem dzieci jest odnalezienie tych jajek i włożenie ich do specjalnie przygotowanego koszyczka. Co ciekawe, niegdyś były to prawdziwe kolorowe pisanki. Obecnie dzieci szukają głównie ich czekoladowych, cukrowych lub marcepanowych odpowiedników. Szukanie jajek ukrytych przez wielkanocnego zajączka oczywiście nie ma bezpośredniego związku z chrześcijańskim świętem. Zające i króliki określa się jednak, jako symbol płodności. Dlatego niektórzy doszukują się w tej postaci zwiastuna wiosny – pory roku, w której budzi się nowe życie.

Warto zaznaczyć, że nie wszędzie kolorowe jajka chowają wielkanocne zajączki. Zgodnie z tradycją katolicką, utrzymywaną w Belgii, Francji i holenderskiej części Limburgii), wielkanocne jaja przynoszą… dzwony wielkanocne (paasklokken). Wiąże się z tym nawet przyśpiewka:

Bim bam beieren

de klokken leggen eieren.

Pochodzenie tej opowiadanej dzieciom legendy, należy wiązać z kościołem. Pomiędzy Wielkim Czwartkiem, a Wielką Sobotą, dzwony kościelne milkną, by oddać hołd cierpieniu Chrystusa. Chcąc wytłumaczyć dzieciom dlaczego, wymyślono niegdyś historię. Wedle niej, po mszy w Wielki Czwartek dzwony opuszczają Rzym, aby zbierać jaja, które następnie rozrzucają w ogrodach, parkach i na balkonach. Dźwięk pierwszych dzwonów staje się też dla dzieci sygnałem, że mogą już szukać ukrytych jajeczek. Motyw dzwonów wielkanocnych często wykorzystuje się w malowankach dla dzieci. Mają one wygląd dzwonów kościelnych ze skrzydełkami.

Pisząc o wielkanocnych tradycjach w Limburgii należy również wspomnieć o ogniskach wielkanocnych (paasvuur). Chociaż tradycję tą pielęgnuje się głównie na wschodzie kraju – w prowincjach Drenthe, Groningen, Overijssel i Geldrii, to spotkać je można również we Fryzji, Brabancji Północnej i właśnie w Limburgii. Z założenia palenie wielkich ognisk wielkanocnych ma symbolizować zmartwychwstanie i zwycięstwo Chrystusa nad śmiercią.

Wielkanoc? Czas na zabawę i zakupy!

Chociaż dla przeciętnego Polaka brzmi to wręcz nieprawdopodobnie, dla Holendra jest zupełnie normalne. Wielkanoc, a zwłaszcza drugi dzień świąt, to czas na zabawę i zakupy. Uczestnictwo w wielkanocnych koncertach, targach (w Limburgii m.in. w Born oraz największy targ wielkanocny w kraju, który odbywa się w Panningen) oraz zakupy w wielkich sieciach meblowych, to w tym kraju już niepisana tradycja. Również w Limburgii.

Bardzo popularne są także festiwale i koncerty pod nazwą Paspop.

The Passion

Ogromną popularnością cieszy się również widowisko medialne The Passion. Jest to odbywający się każdego roku w innym holenderskim mieście spektakl. Opowiada o ostatnich godzinach życia i cierpienia Jezusa oraz jego zmartwychwstaniu. Akcja holenderskiej Pasji toczy się jednak współcześnie, a celem przedsięwzięcia jest przypomnienie społeczeństwu, z czym wiąże się prawdziwa historia tych świąt i Jezusa Chrystusa. Dlatego również oprawa muzyczna składa się ze współcześnie znanych piosenek.

Centralnym punktem widowiska jest wielki, podświetlony krzyż, który, niesiony przez publiczność, od początku spektaklu zmierza w kierunku sceny głównej. Tegoroczna, dostowana do warunków obowiązujących w Holandii obostrzeń edycja The Passion odbyła się w czwartek 1 kwietnia w Roermond. Widowisko było również transmitowane na żywo w programach NPO 1 (telewizja) oraz NPO Radio 2. Możesz ją jeszcze obejrzeć w przegapionych transmisjach.

Artykuł Tradycje i zwyczaje wielkanocne w Limburgii pochodzi z serwisu Moja Limburgia.

Znak Dziedzictwa Narodowego (ZDN) jest inicjatywą Unii Europejskiej. Identyfikuje miejsca i obiekty dziedzictwa kulturalnego (materialnego i niematerialnego), które odegrały szczególną rolę w kształtowaniu historii i kultury Europy. Albo też wartości stanowiących fundament integracji europejskiej. Miejsca lub obiekty, które nim wyróżniono, stanowią symbol europejskich ideałów, wartości, historii i integracji. W tym tygodniu Komisja Europejska poinformowała o przedłużeniu Znaku Dziedzictwa Narodowego dla Traktatu z Maastricht. Prestiżowe wyróżnienie zostało odnowione na cztery lata. Motywując przedłużenie ZDN, Komisja Europejska wymieniła w szczególności ustalenie europejskiego znaczenia Traktatu, digitalizację archiwów oraz uwzględnienie kwestii środowiska i zrównoważonego rozwoju. Na kolejne lata Komisja zapowiada wezwanie do pełnego wykorzystania możliwości współpracy z innymi posiadaczami ZDN oraz rozwijania wielojęzyczności.

Kamień milowy w historii Europy

Traktat z Maastricht, a oficjalnie – Traktat o Unii Europejskiej – został podpisany 7 lutego 1992 roku. Był owocem kilkuletnich negocjacji rządów krajów członkowskich. Stał się fundamentem Unii Europejskiej w jej obecnej formie.

Dzięki Traktatowi państwa europejskie zaczęły współpracować ze sobą w nowych obszarach. Mowa tu o wprowadzeniu obywatelstwa europejskiego, dzięki któremu obywatele UE mogą swobodnie podróżować i osiedlać się w krajach członkowskich. Ale też o prowadzeniu wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, czy bliskiej współpracy w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i bezpieczeństwa. Traktat stworzył także warunki do wprowadzenia euro, czyli wspólnej waluty europejskiej. Ustalono w nim również kryteria wprowadzenia danego kraju do strefy euro. Wreszcie, podpisanie Traktatu stanowiło milowy krok w procesie integracji europejskiej.

Właśnie dlatego przedłużenie ZDN jest bodźcem dla kursu, który Prowincja Limburgia, Gmina Maastricht i Uniwersytet Maastricht wyznaczyły wspólnie w ramach wieloletniego programu. Chodzi o Maastricht Working on Europe. Jedna z jego linii programowych koncentruje się na opowiadaniu i propagowaniu informacji o procesie powstawania Traktatu z Maastricht.

Ręka wyciągnięta do Europy

Z przedłużenia Znaku Dziedzictwa Narodowego zadowolony jest gubernator Limburgii, Theo Bovens. – Traktat z Maastricht jest bardzo ważny dla Europy i dotyczy to również miasta, od którego imienia został nazwany. W przyszłym roku Traktat będzie obchodził 30-lecie istnienia. To miły prezent, a zarazem preludium tego, co będzie miało znaczenie w 2022 roku. Przedłużenie ZDN dowodzi, że niematerialne dziedzictwo europejskie jest doceniane jako „holenderska ręka wyciągnięta do Europy”, jak określił to ówczesny premier Ruud Lubbers.

Maastricht Working on Europe

Program Maastricht Working on Europe jest realizowany przez Studio Europa Maastricht. Jego celem jest pozycjonowanie Maastricht i całego regionu, jako miejsca, w którym obywatele spotykają się w celu debaty i dialogu. Planowane jest również stworzenie centrum wiedzy eksperckiej do badań nad Europą i integracją europejską. Stanowi to szczególne połączenie wiedzy i debaty dla mieszkańców oraz przez mieszkańców. Ale również dla decydentów, liderów opinii i badaczy. Przyczynia się też do kształtowania Europy dnia dzisiejszego i Europy jutra.

Źródło: Provincie Limburg

Foto: Provincie Limburg

Artykuł Przedłużenie Znaku Dziedzictwa Narodowego dla Traktatu z Maastricht pochodzi z serwisu Moja Limburgia.

Kościoły w całej Holandii zostaną jutro oświetlone na czerwono. Wszystko to w ramach akcji Red Wednesday, która odbywa się każdego roku w imię wolności wiary. Jej celem jest zwrócenie uwagi na wolność wyznania na całym świecie, w tym zwłaszcza – na prześladowania chrześcijan. Oprócz 37 kościołów w Limburgii i 113 w całej Holandii, w przedsięwzięciu biorą udział kościoły na całym świecie. Swój udział zgłosiły m.in. Bazylika Sacre Coeur w Paryżu czy katedra Westminsterska w Londynie. W Holandii za organizację przedsięwzięcia odpowiada organizacja Kerk in Nood.

Prześladowania za wiarę

Według raportów organizacji Kerk in Nood i innych instytucji, w ostatnich latach nasilają się prześladowania za wiarę. – Wolność wyznania jest prawem człowieka. Nikt nie powinien być nękany, dyskryminowany w pracy lub w miejscu zamieszkania, ani straszony pozbawieniem wolności, a nawet życia, tylko z powodu wiary. – mówi Peter Broeders, dyrektor Kerk in Nood.

Tymczasem aż 61 procent światowej ludności żyje w krajach, w których nie ma prawdziwej wolności religijnej. W 38 krajach dochodzi do poważnej dyskryminacji i prześladowań na tle religijnym. I aż 1 na 5 chrześcijan mieszka w kraju, w którym wolność religijna jest utopią.

Red Wednesday

Chociaż akcja pierwotnie miała miejsce w Wielkiej Brytanii, obecnie odbywa się na całym świecie. Uczestniczą w niej nie tylko kościoły katolickie, czy protestanckie, ale też synagogi i meczety.

Większość kościołów oświetli swoje budynki na czerwono o zachodzie słońca. Światła pozostaną włączone przez cały wieczór lub nawet noc.

Zapraszając do udziału w akcji czerwonej środy, organizatorzy wzywają do zwiększenia tolerancji i szacunku dla osób wierzących. Ale także pomiędzy różnymi grupami wyznaniowymi.

Akcja w Limburgii

W akcji Red Wednesday, która odbędzie się w środę 25 listopada br., weźmie na pewno udział 37 kościołów z Limburgii. Na czerwono zostaną m.in., oświetlone kościoły w Beek, Blitterswijck, Echt, Eys, Geleen, Gulpen, Horst, Kerkrade, Maastricht, Roermond, Venray i Weert.

Większość kościołów poprze akcję oświetlając budynki sakralne. Niektóre będą również prowadzić modlitwy podczas mszy (oczywiście zgodnie z zarządzeniami dotyczącymi koronawirusa).

Źródło: Kerk in Nood https://kerkinnood.nl/redwednesday2020/

Artykuł Kościoły oświetlone na czerwono w imię wolności wiary pochodzi z serwisu Moja Limburgia.

To nie pierwsza nagroda dla browaru Lindeboom. Wcześniej jego piwa nagradzane były m.in. w latach 2016 (złoto) i 2019 (srebro). Teraz w roku 2020 limburski browar z Neer ponownie zdobył złoto w European Beer Star Awards 2020, pokonując w swojej kategorii 42 kraje. Nagrodzone zostało piwo z gatunku koźlak, Lindeboom Bock.

Browar ze 156-letnią tradycją

W 1864 roku Willem Geenen rozpoczął warzenie piwa na bazie syropu marchwiowego. Tym samym stworzył podstawę pierwszego piwa, które światło dzienne ujrzało w październiku 1870 roku. Koło przydomowej szopy powstaje jego przyszły browar: Geenen’s Bieren. Dwadzieścia siedem lat później w działalność browaru angażuje się jego syn, Bernard. Nazwa browaru zostaje zmieniona na Bierbrouwerij ‘De Lindeboom’ W. Geenen en Zoon.

Pierwszą nagrodę za piwo, browar otrzymuje jednak już długo po śmierci swojego założyciela: 15 maja 1958 roku. W kolejnych dziesięcioleciach browar intensywnie się rozwija, stawiając na smak i różnorodność gatunków. Jest także wielokrotnie nagradzany.

Jednym z gatunków piw, które otrzymało nagrodę jest Lindeboom Herfstbock (2016 i 2020). Piwo to warzone jest według pierwotnego procesu, dzięki szczepowi drożdży z ubiegłego wieku. Warzone jest z pięciu, specjalnie dobranych słodów, krystalicznie czystej wody z własnego źródła oraz wyłącznie naturalnych składników. W tym roku, piwo otrzymało nagrodę dla najlepszego koźlaka w prestiżowym konkursie piwowarskim European Beer Star Awards 2020.

Obecnie browar warzy szeroki asortyment piw, wśród których również niskoalkoholowe i bezalkoholowe.

European Beer Star Awards

Konkurs European Beer Star Awards odbywa się każdego roku i jest jednym z najbardziej znanych i najbardziej prestiżowych konkursów piwowarskich. Nagradza najlepsze piwa w kategorii „piwa pochodzenia europejskiego”. Jury, składające się ze 124 mistrzów piwowarstwa, sommelierów piwa i uznanych koneserów tego trunku, oceniało piwa z 42 krajów. Ocena dotyczyła koloru, zapachu, profilu aromatycznego, wrażenia ogólnego i oczywiście – smaku. Na nagrodę mogą liczyć piwa wysokiej jakości, autentyczne i charakterystyczne. Nagrody przyznano w 57 kategoriach. Lindeboom Bock zwyciężyło w kategorii German Style Dunkler Bock.

Polski akcent

W konkursie triumfowali także Polacy. Złoto w kategorii Wood and Barrel Aged Sour Beer otrzymał Browar Fortuna z piwem Fortunatus III: Flanders Red Ale BA. W kategorii Baltic-Style Porter Polacy zdobyli aż dwie nagrody: złoto dla browaru Sulimar za piwo Trybunał Porter Bałtycki oraz brąz dla browaru Carlsberg Polska za piwo Okocim Mistrzowski Porter.

Źródło: 1limburg, Brouwerij Lindeboom

Foto: media społecznościowe Brouwerij Lindeboom

Artykuł Lindeboom Bock zdobyło złoto w European Beer Star Awards 2020 pochodzi z serwisu Moja Limburgia.

W środę otrzymuję na skrzynkę wiadomość. – Wczoraj ukończyłem w Arcen w Limburgii najdłuższy duathlon na świecie. Chodzi o 60 km biegu, 900 km na rowerze, a następnie 211 km biegu bez przerwy. – Skromna, króciutka informacja, jakby nic się nie stało. Tymczasem Adrian Kostera i jego sportowe wyczyny, to istna petarda! Ten mieszkający w holenderskiej Limburgii Polak, pokonał łącznie 1171 kilometrów! I zajęło mu to tylko 77 godzin, 38 minut i 17 sekund. A to nie jedyny jego wyczyn. Na przełomie lat 2019 i 2020, Kostera przebiegł 100 maratonów w 100 dni. Jego kolejnym celem jest ukończenie 100 triathlonów w 100 dni w 2023 roku. Kim jest Adrian Kostera? Jakie są jego plany sportowe?

Człowiek z Marzeń

Po ukończeniu pierwszego triathlonu Ironman, zyskał tytuł Człowieka z Żelaza. Sam jednak woli określać się, jako Człowiek z Marzeń. – Człowiek z żelaza sugeruje, że to moje ciało jest niezłomne. Natomiast moje ciało nie różni się bardzo od każdego innego. Nie jestem robotem, który bez emocji pokonuje kolejne kilometry. Tak jak każdy odczuwam dużo bólu, senność, głód i potworne zmęczenie. Ale to moja głowa rządzi. Napędzają mnie marzenia. – mówi. Chociaż urodził się w Polsce, już od 10 lat mieszka w najbardziej wymarzonej dla sportowca holenderskiej prowincji – Limburgii. Za dnia jest pracownikiem firmy ogrodniczej. Po godzinach aktywnie uczestniczy w życiu istniejącej w mediach społecznościowych grupy Polacy biegają w NL. I realizuje najbardziej szalone projekty sportowe. Biega, jeździ na rowerze i pływa. Bardzo daleko i coraz szybciej. Jak prawdziwy ultrasportowiec, w swoich wyczynach nieustannie przesuwa granice ludzkich możliwości.

Dlaczego to robi?

Kiedy przy okazji trzydziestych urodzin zgasił ostatniego papierosa, postanowił namówić do tego samego jak najwięcej ludzi. Zdał sobie jednak sprawę, że do społeczeństwa najszybciej trafiają słowa autorytetów. Pomyślał, że aby dotrzeć do całego świata, musi zostać mistrzem. Ponieważ jego silne strony to wytrzymałość fizyczna i odporność na zmęczenie zdecydował, że poprawi rekord świata i ukończy 100 triathlonów Ironman w 100 dni. Przypomnijmy: triatlon Ironman to po kolei 3800 kilometrów pływania, 180 kilometrów na rowerze oraz 42,2 kilometry biegu. Jest to niewyobrażalne sportowe osiągnięcie, które oczywiście wymaga odpowiedniego przygotowania. Dlatego na przełomie 2019 i 2020 roku przeprowadził jeden z testów, które przybliżają go do osiągnięcia głównego celu. Przebiegł 100 maratonów w ciągu kolejnych 100 dni.

Bieganie stało się dla niego szczególną częścią triathlonu. Po rewelacyjnym wyniku w biegu na 100 km (8 godzin i 39 minut, Steenwijk, Baan Ultra) oraz wygranej podczas ubiegłorocznych Mistrzostw Holandii w biegu 24-godzinnym (Deventer, 215,4 km), równolegle do triathlonu rozwija swój talent ultrabiegacza.

Sportowe plany

Wydawałoby się, że bieżący rok pokrzyżuje jego plany. Na świecie szaleje pandemia koronawirusa i wiele zawodów zostało anulowanych. A to sprawia, że wielu sportowców traci motywację. Ale nie Adrian. Jego plany pozostają niezmienne. Jako ultras, robi swoje.

Postanowił, że zamiast odwołanych zawodów pokona identyczny dystans na własną rękę. Założony plan: 19 kilometrów pływania w lokalnym jeziorze, 900 kilometrów jazdy na rowerze oraz 211 kilometrów biegu. Dwa ostatnie na 55 kilometrowej pętli. Pływanie zamienił ostatecznie na 60 kilometrów biegu. – Podczas wykonywania projektu 100 maratonów w 100 dni od października do stycznia nie pływałem, tylko byłem skupiony na bieganiu. Po krótkim powrocie na basen rozszalała się pandemia i aż do 1 czerwca znowu byłem pozbawiony treningów, więc nie byłem przygotowany, aby bez treningów przepłynąć 19 kilometrów – uzasadnia zmianę. Zadanie wykonał 9 czerwca br. w Arcen, jednocześnie zapisując się w historii, jako człowiek, który ukończył najdłuższy dystans w duathlonie na świecie. Ten – jak sam określa – trening, wykonał bez przerwy, jeśli nie liczyć półtorej godziny snu w ciągu trzech dni. Potrzebował na to jedynie 77 godzin, 38 minut i 17 sekund.

W lipcu planował kolejny 24-godzinny bieg podczas Mistrzostw Holandii, gdzie chciał bronić tytułu. Zamiast tego pobiegnie prywatnie. Cel: 230 kilometrów.

Dodatkowo w połowie sierpnia, zamiast Deca Triathlon przeprowadzi inny szalony projekt, ale nieco krótszy czasowo. Będzie to bieg, przez większe holenderskie miasta. Założeniem jest, że bieg będzie trwał 48 godzin. Do pokonania są 322 kilometry. Trasa rozpocznie się w Venlo i przebiegać ma przez miasta Den Bosch, Eindhoven, Tilburg, Bredę, Dordrecht, Rotterdam, Den Haag oraz Amsterdam. Adrian wybrał tą trasę dlatego, że liczy na innych biegaczy. Chce, żeby wielu z Was przebiegło wybrany odcinek razem z nim. Dlatego gorąco zachęcamy: podejmijcie wyzwanie!

Na wrzesień planuje start w Mistrzostwach Holandii w biegu 24-godzinnym w Deventer. Zamierza tam oczywiście bronić tytułu.

W październiku liczy na przełożony z czerwca Quituple Ultra Triathlon. Zamierza poprawić tam aktualny rekord świata, który wynosi 73 godziny.

Największe wyzwanie – jak sam mówi – czeka go w grudniu. Wtedy po raz pierwszy zostanie ojcem. Czy z tego powodu straci motywację do sportowych wyczynów? Założę się, że nie. Ostatecznie wielogodzinny brak snu, ma już przećwiczony.

Powodzenia!

W tej chwili Polak Adrian Kostera jest prawdopodobnie najbardziej ekstremalnym ultrasportowcem w Holandii. Jeśli chcesz śledzić jego wyczyny albo udzielić mu wsparcia finansowego, odwiedź jego stronę internetową.

Zdjęcia: Beja Art Photography, archiwum własne Adriana Kostery

Artykuł Adrian Kostera ukończył najdłuższy duathlon na świecie pochodzi z serwisu Moja Limburgia.

Do konkursu na najsmaczniejszy tegoroczny karnawałowy przysmak – nonnevot, organizowanego tradycyjnie przez portal De Limburger, stanęło aż trzydziestu najlepszych piekarzy z Limburgii. Spośród nich wyłoniono zwycięzców. W tym roku okazało się, że opłaca się współpraca. Na szczycie podium stanęli bowiem dwaj piekarze z cechu Echte Bakker: Bas Gommans z Sevenum i Marc Fleuren z Baarlo. Przepis na nonnevotten, które upiekli wspólnie w piekarni w Roermond, pochodzi ze starego, rodzinnego przepisu Fleurena. Wyprzedził m.in. przysmaki upieczone przez Paula Hannena z Herten (drugie miejsce) i Petera Hagedorena z Oirsbeek/Heerlen (trzecie miejsce). Tylko co to właściwie jest nonnevot? I jak to się stało, że stał się jednym z typowych dla Limburgii, karnawałowych przysmaków?

Co to jest nonnevot?

Nonnevot to rodzaj słodkiego rogala w formie pętelki z luźnym węzłem. Jest to przysmak typowy dla Limburgii i tradycyjnie spożywany przed i w trakcie karnawału. Obecnie jednak, coraz częściej wypieka się je również z okazji Nowego Roku, a w wielu miejscach Limburgii dostępne są przez cały rok.

Ciastko jest wykonane z mąki, drożdży, mleka, soli, masła i cukru. Po wyrobieniu ciasta i nadaniu mu odpowiedniego kształtu, nonnevotten smaży się przez kilka minut w oleju lub smalcu. Sztuką jest, by nie dopuścić do sytuacji, gdzie ciasto wchłonie za dużo oleju. Po usmażeniu od razu obtacza się je w mieszance cukru i cynamonu. W smaku przypominają trochę tradycyjne pączki.

Karnawałowy przysmak Limburgii

Ciastko ma długą historię, chociaż jego pochodzenie nie do końca jest jasne. Jedno z wyjaśnień wskazuje na zakonnice, a konkretnie siostry Franciszkanki. W latach 1600 – 1700 w Sittard znajdował się ich klasztor, do którego ludzie znosili łachmany i niepotrzebne stare ubrania. Przy okazji zakonnice sprzedawały im nonnevotten, a dochód przeznaczały dla ubogich. Ponieważ ciastka smażone były na oleju, zakonnice, nosiły krótkie fartuchy, by chronić swoje ubrania. Wiązały je z tyłu na luźną pętelkę, która zwisała luźno na ich pośladkach. A ponieważ kształt ciastka przypominał właśnie taką luźno zawiązaną pętelkę, a jego wypukłości kojarzyły się z pośladkami, w mowie potocznej nazwano je nonnevotten. W języku niderlandzkim słowo non oznacza bowiem zakonnicę. Z kolei używane w dialekcie vot to w języku niderlandzkim kont, czyli… pupa, tyłek.

Mówi się, że już w 1676 roku nonnevotten oferowane były francuskim dowódcom, którzy chcieli przejąć miasto. Inne wyjaśnienia dowodzą natomiast, że ciastko pochodzi z Niemiec. W Akwizgranie miały być znane, jako nonnifutte. Do Limburgii miały trafić za sprawą wypalaczy cegieł, którzy pracowali w Limburgii Środkowej przed II wojną światową.

W Limburgii Południowej przysmak znany jest również pod nazwą strik lub strijk (kokarda, pętelka) lub pod zbiorczą nazwą tego rodzaju wypieków poefel (rodzaj pączka, w Holandii określanego również jako berlinerbol).

Źródło: Nederlands Bakkerij Museum, De Limburger

Foto: Moja Limburgia

Artykuł Karnawałowy przysmak, nonnevot pochodzi z serwisu Moja Limburgia.